Werken in subgroepen

Samenwerken in subgroepen: wat is dat eigenlijk?

Lang geleden, ik was toen nog leerkracht in het basisonderwijs, liet ik kinderen regelmatig werken in subgroepen. Mijn instructie was dan soms niet meer dan: “Je mag de opdracht samen doen”. Het viel mij op dat kinderen zo’n opdracht heel verschillend interpreteerden. Ik zag kinderen antwoorden overschrijven van hun vriendjes en ik zag kinderen naast elkaar hetzelfde doen zonder met elkaar te overleggen. Daardoor realiseerde ik mij steeds meer dat samenwerken een concept is dat niet vanzelfsprekend voor iedereen hetzelfde betekent.  Dus besloot ik door kleine opdrachtjes kinderen expliciet te trainen in het samenwerken aan opdrachten.

Werken in subgroepen is efficiënter en effectiever

Nu, zo’n vijftien jaar later, geef ik trainingen aan volwassenen. En ook van hen vraag ik regelmatig om samen te werken in subgroepen. Van het sociaal constructivisme heb ik geleerd dat deelnemers veel leren door kennis en ervaringen uit te wisselen en samen iets te construeren. Daarnaast zorgt een opdracht in subgroepen voor actieve betrokkenheid van de deelnemers en geeft werken in subgroepen meer oefentijd. In principe is het leerrendement van werken in subgroepen dus hoger dan wanneer je met een grote groep tegelijk aan het leren bent.

Werken in subgroepen gaat niet automatisch goed

Maar ook bij het trainen van volwassenen merk ik dat werken in subgroepen niet automatisch een hoger leerrendement oplevert. Ik ervaar dat in mijn eigen trainingen, maar ook in de trainingen van mijn deelnemers die ik observeer. Deelnemers kunnen veel lol hebben, maar niet met de opdracht bezig zijn. Sommige deelnemers doen alles en de rest doet niks. Herken je dat? Werken in subgroepen in trainingen gaat niet automatisch goed. Ik heb geleerd hoe je door kleine aanpassingen het leerrendement van werken in subgroepen kunt verbeteren. Met name de methode Samenwerkend Leren (een methode uit het onderwijs die ik recent ontdekte) gaf mij een aantal bruikbare tips.

De beste tips

Deze hand-out (klik op de link voor het pdf-bestand) gebruik ik als ik trainingen geef over werken in subgroepen. Het is een checklist die je naast jouw samenwerkingsopdrachten kunt leggen. Mijn ervaring is dat je door kleine aanpassingen het werken in subgroepen al kunt verbeteren. De punten die je in de hand-out ziet, komen voor een deel uit de methode Samenwerkend Leren. Ik heb er mijn eigen draai aan gegeven, en ook eigen voorbeelden toegevoegd. Werken in subgroepen is overigens ook één van de onderwerpen die aan bod komen in de train-de-trainercursus.

werken in subgroepen

In de praktijk merk ik dat dit de ‘quick wins’ zijn voor veel samenwerkingsopdrachten:

  1. Eerst een individuele opdracht. Door een individuele opdracht vooraf te geven, heeft iedere deelnemer een eigen inbreng in de groepsopdracht. De kwaliteit van het samenwerkingsproduct wordt hierdoor groter. Ook minder extraverte of snelle deelnemers hebben op die manier de gelegenheid een bijdrage te leveren. Daardoor leren de deelnemers dus meer.
  2. Visuele stapsgewijze instructie. Mijn ervaring is dat we als trainers te snel denken dat instructie wel duidelijk is. Meestal valt dit tegen, met als gevolg dat de groep onnodig veel tijd nodig heeft om op gang te komen of zelfs de verkeerde weg in slaat. Instructie op papier of via de beamer is bij vrijwel alle samenwerkingsopdrachten noodzakelijk en prettig. Ook voor de trainer, want op deze manier doordenk je vooraf de opdracht nog beter. Soms kun je een opdracht ook in stukken knippen en de instructie stapsgewijs geven.
  3. Concreet eindproduct. Een groepsopdracht wordt duidelijker en meer motiverend als er naar een concreet eindproduct toegewerkt wordt. Bijvoorbeeld een flip-over met het resultaat van de opdracht. Of een opgeloste ‘puzzel’. Of ingevulde antwoorden bij een casus. Soms kun je met kleine aanpassingen opdrachten al concreter maken. Hieronder vind je steeds twee variaties van één opdracht. Merk je het verschil?
    • Bestudeer het artikel. – Bestudeer het artikel, bespreek het en beschrijf de essentie in maximaal 140 tekens.
    • Geef elkaar feedback (…). – Geef elkaar feedback (…) en selecteer uit de ontvangen feedback twee punten waar je mee aan de slag wilt en noteer ze op een post-it.
  4. De trainer kiest de presentator. In subgroepen ontstaat al snel discussie over wie het straks mag (moet) presenteren. Degene die zal presenteren is doorgaans actiever betrokken bij de opdracht. Dit kun je ondervangen door vooraf te zeggen dat de trainer na afloop van de opdracht één van de groepsleden zal kiezen voor de presentatie.

Wat doe jij om werken in subgroepen nog beter beter te organiseren en er een zo hoog mogelijk leerrendement uit te halen? Ik ben benieuwd!

5 antwoorden
  1. cindy
    cindy zegt:

    Ik merkte laatst op in mijn training dat deelnemers lol hadden, maar ook tijd nodig hadden om de opdracht te begrijpen. Ik mag dus zeker gerichter instructies geven (opdelen in stukjes). Ik ga de tips bij mijn volgende training toepassen. Met name de tip van eerst de individuele opdracht uit te werken om daarna samen te werken, vind ik een hele goede. Dank je wel.

    Beantwoorden
  2. Dirk Vollenhoven
    Dirk Vollenhoven zegt:

    Bedankt Arie. Goed overzicht. Fijne tips. Vooral de tip om voorafgaand aan groepswerk eerst een individuele opdracht te geven. Dat ga ik direct toepassen. Dat gaat zeker helpen.
    Eerlijk gezegd benut ik het werken in subgroepen nogal eens om deelnemers die slecht gemotiveerd zijn of eigenlijk niet op m’n training passen, wat vrije ruimte te geven. De subgroep is veiliger dan de plenaire leergesprekken en dat laat ik dan ook zo. 🙂

    Beantwoorden
  3. Miriam Trommelen
    Miriam Trommelen zegt:

    Beste Arie en medelezers,
    Dank je wel voor het overzicht. Inderdaad handig als checklist. Vooral de tip om eerst een individuele opdracht te geven.
    Ik zou graag een aanvulling willen geven; bedenk voordat je een groepsopdracht geeft wat het leer- en kennisniveau van de deelnemers is en wat het resultaat van je training/opdracht moet zijn.
    Succes!

    Beantwoorden
  4. Patricia Overwater
    Patricia Overwater zegt:

    Leuke en goede tips! Er zitten er zeker nog een paar tussen die ik kan gebruiken. Dank hiervoor. Ik zelf werk ook al jaren met subgroepen en merk dat dit erg effectief is. Je hebt vaak al snel door wie wat meer ervaring heeft met een bepaald onderwerp en wie niet. Vaak houd ik hier ook rekening mee bij het samenstellen van subgroepen. Daarnaast werk ik ook met de LIFO gedragsmethode. Doordat je zo inzicht heb in de verschillende gedragsprofielen kun je de subgroepen op basis van deze profielen ook indelen. Dit werkt erg goed moet ik zeggen. Ook online (via het Leer Management Systeem Moodle) laat ik deelnemers in sub groepjes samenwerken aan een opdracht en elkaar feedback geven. Hiermee verhoog je het leerrendement nog meer! Mijn deelnemers zijn hier erg enthousiast over.

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *